Vloed
Drama in de sluizen van Hansweert

Ontpoldering
In opdracht van het Nazomerfestival maken auteur Herman van de Wijdeven en regisseur Jos van Kan een voorstelling over een vader-zoon relatie. Na een jarenlange afwezigheid verschijnt de vader uit het niets, op het moment dat de zoon zelf vader gaat worden. Het voor Zeeland actuele thema van ontpoldering - het onder water zetten van landbouwgrond voor natuurontwikkeling - speelt in hun conflict een cruciale rol. De vader wil het land onder aan de dijk, waarop de familie al jaren boert, van de hand doen om zo het verleden te begraven. De zoon ziet in dat land juist een toekomst voor zijn kind, zoals het immers al generaties lang is gegaan.

Muziek
De rol van de zwangere vrouw in het stuk wordt vertolkt door een zangeres-actrice. Ze begeleidt zichzelf aan een harmonium en zingt fragmenten uit Bijbelse psalmen, die zijn gearrangeerd door de jonge componiste Marlijn Helder. Het geeft de voorstelling een ritueel karakter. Leden van de Muziekvereniging Scheldegalm uit Hansweert spelen mee in deze bijzondere theaterproductie op locatie.

Het verhaal van Herman van de Wijdeven (tien jaar als acteur en als schrijver verbonden aan het vernieuwende gezelschap De Wetten van Kepler) is klein, de gebeurtenissen zijn voor het leven ingrijpend. Een vader is ooit weggegaan. Een zoon ziet hem na 24 jaar terug opduiken. Woede die al die tijd is 'gekoesterd' om het gemis niet te hoeven voelen, moet oplossen. Redenen die nooit geweten zijn, moeten eindelijk gegeven worden. Gevoelens die nooit erkend zijn, moeten ten lange leste toegelaten worden. Het drama moet geboren worden. Elk woord wijst in die richting, en gáát ook onvermijdelijk in die richting.

Eigenlijk is de woordenwisseling tussen vader en zoon een heel karige dialoog, spitsvondig soms, scherp meestal, vinnig maar nooit bot. Het overbodige wordt niet gezegd, en al het nodige in tastende bewoordingen. Juist dat maakt dit stuk zo sterk. En achter de 'kleine woorden' schuilen grote vragen. Uiteindelijk naar de zin van alles. Zeer toepasselijk gevat in het beeld van de strijd die hier in Zeeland wordt gevoerd tegen water en wind, en die een climax vindt in het actuele thema van de ontpoldering. Geen discussie hier, maar wel een af en toe opflakkerende basso continuo.

Naast de vader en de zoon is er nog een vrouw, die door haar minimale, maar zeer zwangere aanwezigheid een archetypische lading krijgt. In deze vertolking is ervoor gekozen om haar ook psalmen zingend op te voeren, wat de rituele lading van haar aanwezigheid alleen nog maar versterkt. De nieuwe composities van Marlijn Helder rukken klassieke teksten als "Wat is de mens, dat Gij hem kennen wilt" uit hun kerkelijk verband zoals ook vader en zoon zijn losgerukt van wat desondanks diep in hen toch nog voortleeft als 'het werk van Zijn handen'.

Vader en zoon, ze dragen een diep verdriet met zich mee, als een geheim, met schaamte. En hoewel hij het eerst zelf nog niet weet, is de vader na al die jaren als eerste klaar om het wederzijds bevrijden uit hun kluisters te beginnen. De confrontatie is ruw als de eeltige handen van beiden, maar ook onwennig. Prachtig hoe Adri Overbeeke als vader meestal hulpeloos met handen wappert, schouders ophaalt en een vloed van woorden blijft strooien over emoties. En hoe de zoon langzaam zijn bitse verzet opgeeft en blij durft te zijn in plaats van kwaad. En schitterend hoe de geboorte van de (klein)zoon synoniem is en synchroon loopt met de geboorte van het drama, tot en met het feest van de hoop dat daar bij hoort.

Nazomerfestival, dat staat voor mij gelijk aan locatietheater. Ook dit keer weer een schitterende locatie, de Kleine Sluis in Hansweert. Naarmate de avond valt, tekenen de witte leuningen van de loopbrug zich duidelijker af en krijgen de openstaande sluisdeuren een sprookjesachtig licht over zich. Verdriet maakt de wereld kleiner, maar ook veel helderder, lijkt het toneelbeeld te willen zeggen. Het is net alsof - nee, niet net alsof, het is gewoon zo: de contouren van Vloed worden steeds duidelijker naarmate het verhaal vordert. Het 'waar', het 'waarom', het 'waartoe', alles valt ten slotte op zijn plaats. Maar daar zijn dan wel momenten van grote ontroering aan voorafgegaan.